पुनर्विकासादरम्यान कॉर्पस निधी आणि भाडे: न्याय्य रक्कम किती?

पुनर्विकासात कॉर्पस निधीची गणना कशी होते, आपल्या भूखंडासाठी प्रस्ताव वाजवी आहे का हे कसे तपासावे, आणि भाडे, वार्षिक वाढ व रक्कम देण्याची वेळ करारनाम्यात कशी नमूद करावी.

पुनर्विकासाच्या अटींमधील सर्व आकड्यांपैकी कॉर्पस आणि भाडे या दोन बाबींवरून गृहनिर्माण संस्थेत सर्वाधिक मतभेद होतात. याबाबतीत “हे परिस्थितीवर अवलंबून आहे” हे उत्तर टाळाटाळ नसून प्रामाणिक उत्तर आहे, कारण एका भूखंडासाठी वाजवी असलेला आकडा दुसऱ्या भूखंडासाठी पूर्णपणे चुकीचा ठरू शकतो. मात्र हे आकडे कसे काढले जातात, आपल्या भूखंडासाठी प्रस्ताव वाजवी आहे का हे सोसायटीने कसे तपासावे, आणि सभासदांचे नुकसान बहुधा कोठे होते, हे स्पष्टपणे सांगता येते.

विकासकाचा प्रस्ताव हाती आहे? कॉर्पस, भाडे आणि क्षेत्र आपल्या भूखंडासाठी वाजवी आहेत का, याबाबत मुंगेकर रिअल्टीकडून मोफत दुसरे मत घ्या. सोसायटीला आम्हाला काहीही द्यावे लागत नाही. आपली मालमत्ता नोंदवा किंवा +91 98207 44734 या क्रमांकावर WhatsApp करा.

कॉर्पस निधी: तो प्रत्यक्षात कशाची भरपाई करतो

कॉर्पस निधी म्हणजे विकासकाकडून प्रत्येक विद्यमान सभासदाला दिली जाणारी एकरकमी रक्कम. घर रिकामे करणे, अनेक वर्षे इतरत्र राहणे आणि नव्या सदनिकेत परत येणे यामुळे होणारी गैरसोय व विस्कळीतपणा यांची भरपाई करणे हा तिचा उद्देश असतो. लिफ्ट, सुविधा आणि मोठे सामायिक क्षेत्र असलेल्या नव्या इमारतीचा वाढलेला देखभाल खर्च भागवण्यासही तिची मदत होते. भाड्याप्रमाणे ती बांधकाम कालावधीशी निगडित नसते; ती एकदाच दिली जाते आणि बांधकामाला कितीही वेळ लागला तरी कायमस्वरूपी सभासदाकडेच राहते.

कॉर्पस निधीची गणना कशी होते

मुंबईतील पुनर्विकासात कॉर्पससाठी कोणतेही वैधानिक सूत्र नाही. तो वाटाघाटीचा विषय आहे, परंतु ही वाटाघाटी साधारणपणे पुढील तीनपैकी एका पद्धतीने मांडली जाते:

  1. सध्याच्या चटई क्षेत्राच्या प्रति चौरस फुटासाठी ठरावीक दर. ही सर्वाधिक वापरली जाणारी पद्धत आहे. प्रत्येक सभासदाचे सध्याचे चटई क्षेत्र ठरलेल्या दराने गुणले की त्याचा कॉर्पस निघतो, त्यामुळे मोठ्या सदनिकेच्या सभासदाला प्रमाणात अधिक रक्कम मिळते. प्रति सभासद कॉर्पस = सध्याचे चटई क्षेत्र × ठरलेला प्रति चौ. फूट दर.
  2. प्रति सदनिका ठरावीक रक्कम. सदनिकेचा आकार कितीही असला तरी प्रत्येक सभासदाला सारखीच रक्कम मिळते. ही पद्धत सोपी आहे, परंतु सदनिकांच्या आकारात मोठी तफावत असलेल्या इमारतींमध्ये ती अन्यायकारक वाटू शकते.
  3. मूल्याशी निगडित वाटा. कधी कधी नव्या किंवा सध्याच्या सदनिकेच्या मूल्याच्या संदर्भात कॉर्पस ठरवला जातो. यामुळे आकडा परिसरातील मालमत्तांच्या किमतींशी जोडला जातो, मात्र आधारभूत मूल्य स्पष्टपणे ठरवले नाही तर तेच वादाचे कारण बनते.

कोणतीही पद्धत वापरली तरी विकासकाला द्यावा लागणारा एकूण कॉर्पस म्हणजे सर्व सभासदांना मिळणाऱ्या रकमांची बेरीज. विकासकाच्या गणितात हाच एकूण आकडा महत्त्वाचा असतो, आणि सोसायटीने तपासायलाही हाच आकडा हवा.

कॉर्पसचा प्रस्ताव आपल्या भूखंडासाठी वाजवी आहे का, हे कसे तपासावे

कॉर्पसचा आकडा स्वतंत्रपणे तपासता येत नाही, आणि शहरातील दुसऱ्या एखाद्या सोसायटीला किती मिळाले याच्याशी त्याची तुलना करणेही योग्य नाही. विकासक किती देऊ शकतो हे आपल्या भूखंडाशी निगडित दोन गोष्टींवर अवलंबून असते: भूखंडावर प्रत्यक्ष उपलब्ध FSI आणि आपल्या परिसरात नवीन सदनिका कोणत्या दराने विकल्या जातील. त्यामुळे विकासकाचे अर्थकारण टप्प्याटप्प्याने तपासणे, हीच व्यावहारिक पद्धत आहे:

  1. मूळ FSI, प्रीमियम FSI, TDR आणि फंजिबल FSI मिळून भूखंडावरील एकूण अनुज्ञेय बांधकाम काढा.
  2. त्यातून विद्यमान सभासदांना परत द्यावयाचे क्षेत्र, देऊ केलेल्या अतिरिक्त क्षेत्रासह, वजा करा.
  3. उरलेले विक्रीयोग्य क्षेत्र परिसरातील सध्याच्या विक्री दराने किती उत्पन्न देईल, याचा अंदाज घ्या.
  4. त्यातून बांधकाम, मंजुरी, प्रीमियम, TDR आणि वित्तपुरवठ्याचा खर्च, तसेच संपूर्ण बांधकाम कालावधीचे भाडे वजा करा.
  5. जे उरते, ते विकासकाच्या नफ्यासाठी आणि कॉर्पससाठी उपलब्ध असलेले मार्जिन आहे.

विकासकाच्या प्रस्तावानंतरही असामान्यपणे मोठे मार्जिन उरत असेल, तर वाटाघाटीला वाव आहे. मार्जिन कमी असल्याने कॉर्पस वाढवता येणार नाही असे विकासक म्हणत असेल, तर त्याने केवळ तसे सांगण्याऐवजी हे गणित दाखवता आले पाहिजे. वाटाघाटी सुरू होण्यापूर्वी नेमके हेच काम स्वतंत्र फिजिबिलिटी रिपोर्ट करतो.

अनेक प्रस्तावांची तुलना करताना प्रत्येक प्रस्ताव एकाच आधारावर, उदाहरणार्थ सध्याच्या चटई क्षेत्राच्या प्रति चौरस फुटामागे कॉर्पस, असा मांडावा; म्हणजे कमी क्षेत्रावर दिलेला मोठा एकूण आकडा प्रत्यक्षापेक्षा चांगला दिसणार नाही. कॉर्पस, अतिरिक्त क्षेत्र आणि भाडे नेहमी एकत्रच पाहावेत, कारण विकासक एक बाब वाढवून दुसरी गुपचूप कमी करू शकतो.

बांधकाम काळातील भाडे: समीकरणाचा दुसरा भाग

भाडे, ज्याला कधी कधी संक्रमण भाडे किंवा स्थलांतर भाडे म्हणतात, पर्यायी निवासाचा खर्च भागवण्यासाठी बांधकामाच्या संपूर्ण कालावधीत मासिक दिले जाते. कॉर्पसप्रमाणे नव्हे, तर ते आपल्या परिसरातील तुलनात्मक सदनिकेच्या प्रत्यक्ष बाजारभावाशी सुसंगत असावे; सुरुवातीला एकदा ठरवून पुन्हा कधीही न तपासलेली रक्कम नव्हे. बांधकाम बहुधा नियोजनापेक्षा अधिक काळ चालते आणि त्या काळात मुंबईतील भाड्याचे दर वाढतात. म्हणूनच भाड्यात दरवर्षी ठरावीक वाढीची तरतूद ही विकास करारनाम्यातील सर्वात महत्त्वाच्या, आणि बहुधा दुर्लक्षित राहणाऱ्या, बाबींपैकी एक आहे. ती नसल्यास पहिल्या वर्षी न्याय्य भाड्याला संमती दिलेल्या कुटुंबाला, प्रकल्प लांबल्यास तिसऱ्या-चौथ्या वर्षी बाजारभावापेक्षा लक्षणीय कमी रक्कम मिळू शकते.

रकमेइतकीच ती देण्याची वेळही महत्त्वाची

भाडे थकबाकी स्वरूपात नव्हे, तर आगाऊ, मासिक किंवा त्रैमासिक दिले जावे; शक्यतो सुरुवातीलाच ठरवलेल्या पुढील तारखेच्या धनादेशांद्वारे किंवा कायमस्वरूपी व्यवस्थेद्वारे, जेणेकरून स्थलांतराचा त्रास सहन करत असतानाच सभासदांना दर महिन्याला विकासकाचा पाठपुरावा करावा लागणार नाही. कॉर्पस नेमका केव्हा दिला जाईल, उदाहरणार्थ सभासदांनी घर रिकामे करण्यापूर्वी संपूर्ण रक्कम, हेही करारनाम्यात स्पष्ट असावे. प्रकल्पाच्या सुरुवातीलाच भाडे उशिरा किंवा अंशतः मिळणे, हे विकासक आर्थिक अडचणीत असल्याचे, बांधकाम प्रत्यक्ष थांबण्याच्या बऱ्याच आधी दिसणारे विश्वासार्ह लक्षण आहे.

करारनाम्यात नेमके काय नमूद असावे

कॉर्पस आणि भाडे हे दोन्ही आकडे “नंतर निश्चित करावयाच्या” अंदाजे रकमा म्हणून न ठेवता विकास करारनामा आणि प्रत्येक सभासदाच्या कायमस्वरूपी पर्यायी निवास करारनाम्यात (PAAA) नेमक्या रकमांच्या स्वरूपात निश्चित असावेत. एकदा ठरल्यानंतर विकासक यांपैकी कोणतीही रक्कम एकतर्फी कमी करू शकणार नाही, हे करारनाम्यात स्पष्टपणे नमूद असावे. प्रकल्पाची कालमर्यादा वाढल्यास भाडे वाढीव दराने सुरू राहील का, आणि वाढलेल्या त्रासासाठी सभासदांना स्वतंत्र दंडाची रक्कम मिळेल का, हेही स्पष्ट करावे. विलंब होणारच असे गृहीत धरून मसुदा तयार करावा, कारण मुंबईतील पुनर्विकासात तो बहुधा होतोच.

कॉर्पस आणि भाड्याच्या वाटाघाटी प्रत्यक्षात कोठे चुकतात

आमच्या अनुभवानुसार सर्वात सामान्य चूक म्हणजे विकासकाने वाटाघाटीस नकार देणे नव्हे; तर प्रक्रिया थकवणारी वाटल्याने आणि विकासक प्रत्यक्ष भेटीत वाजवी वाटल्याने सोसायटीने पहिलाच आकडा स्वीकारणे. विकासकाचा पहिला प्रस्ताव क्वचितच त्याचा सर्वोत्तम प्रस्ताव असतो. आपला भूखंड प्रत्यक्षात किती पेलू शकतो याचे स्वतंत्र आकलन असलेली सोसायटी, “प्रमाणित” काय आहे याविषयी केवळ विकासकाच्या मांडणीवर अवलंबून असलेल्या सोसायटीपेक्षा कितीतरी भक्कम स्थितीत वाटाघाटी करते.

आकडे अंतिम करण्यापूर्वी कॉर्पस आणि भाड्यावरील करविषयक परिणाम समजून घेणेही उपयुक्त ठरते. याबाबत आमचा पुनर्विकासाचे सदनिकाधारकांवरील कर परिणाम हा लेख पाहा.

वाटाघाटीपूर्वी स्वतंत्र आकलन

सोसायटी वाटाघाटीस बसण्यापूर्वी मुंगेकर रिअल्टी नेमकी हीच पूर्वतयारी करते: शहरभरातील सर्वसाधारण आकड्यांवर अवलंबून न राहता आपल्या भूखंडाचे FSI व TDR हक्क प्रत्यक्षात किती पेलू शकतात आणि त्या मूल्यातील सभासदांचा न्याय्य वाटा किती असावा, याची गणना. आपल्या सोसायटीसमोर एखादा प्रस्ताव असेल आणि त्यातील कॉर्पस व भाडे न्याय्य आहेत का याबाबत दुसरे मत हवे असेल, तर आपली मालमत्ता नोंदवा किंवा +91 98207 44734 या क्रमांकावर कॉल किंवा WhatsApp करा.

संबंधित लेख: पुनर्विकास प्रक्रियेचे टप्पेनिहाय मार्गदर्शन आणि बांधकाम अर्ध्यावर असताना विकासक दिवाळखोर झाल्यास काय होते.

Disclaimer: This article is for general information and educational purposes only. It is not legal, tax or financial advice. Rules change from time to time and every property is different, so please consult a qualified advocate, chartered accountant or architect before acting on it.
अस्वीकरण: हा लेख केवळ सर्वसाधारण माहिती आणि शैक्षणिक हेतूसाठी आहे; तो कायदेशीर, कर किंवा आर्थिक सल्ला नाही.
अस्वीकरण: यह लेख केवल सामान्य जानकारी और शैक्षिक उद्देश्य के लिए है; यह कानूनी, कर या वित्तीय सलाह नहीं है।