पुनर्विकासाचा प्रस्ताव स्वाक्षरीच्या टप्प्यावर येईपर्यंत बहुतांश गृहनिर्माण संस्थांचे सभासद चटई क्षेत्र, कॉर्पस आणि बांधकाम काळातील भाडे यांवर लक्ष केंद्रित करतात. हे आकडे महत्त्वाचे आहेतच, परंतु त्यांच्या मुळाशी एक अधिक मूलभूत बाब असते: विकासक प्रत्यक्षात रेराचे पालन करत आहे का, आणि विकास करारनाम्यात ते अनुपालन लेखी स्वरूपात प्रतिबिंबित होते का. स्वाक्षरीपूर्वी सोसायटी सभासदांनी प्रत्यक्ष काय तपासावे, हे हा लेख मांडतो; रेराचा सैद्धांतिक भाग नव्हे, तर खात्री करण्यासारख्या व्यावहारिक बाबी.
विकासकाचा प्रस्ताव हाती आहे? कॉर्पस, भाडे आणि क्षेत्र आपल्या भूखंडासाठी वाजवी आहेत का, याबाबत मुंगेकर रिअल्टीकडून मोफत दुसरे मत घ्या. सोसायटीला आम्हाला काहीही द्यावे लागत नाही. आपली मालमत्ता नोंदवा किंवा +91 98207 44734 या क्रमांकावर WhatsApp करा.
नोंदणीपासून सुरुवात, पण योग्य भागाची तपासणी करा
ज्या स्थावर मालमत्ता प्रकल्पाची जमीन ५०० चौरस मीटरपेक्षा अधिक आहे, किंवा ज्यात आठपेक्षा अधिक सदनिका बांधल्या जात आहेत, त्या प्रकल्पाची विकासकाने एकही सदनिका जाहिरात किंवा विक्रीसाठी आणण्यापूर्वी महारेराकडे नोंदणी करणे आवश्यक आहे. पुनर्विकासाच्या बाबतीत हे सामान्यतः विद्यमान सभासदांना पुनर्वसन म्हणून परत दिल्या जाणाऱ्या सदनिकांऐवजी विक्री भागाला, म्हणजे विकासक खुल्या बाजारात विकणार असलेल्या सदनिकांना, लागू होते. विकासकाकडून विशेषतः विक्री भागाचा महारेरा नोंदणी क्रमांक मागावा आणि तो विश्वासावर न स्वीकारता महारेरा पोर्टलवर स्वतंत्रपणे पडताळावा. नोंदणीच्या तपशिलात प्रवर्तकाचे इतर प्रकल्प, प्रलंबित तक्रारी आणि जाहीर केलेली कालमर्यादा दिसते; वचनबद्ध होण्यापूर्वी या सर्वांवर नजर टाकावी.
एस्क्रो खाते प्रत्यक्षात सुरू झाले आहे का, याची खात्री करा
रेरानुसार प्रवर्तकाने विक्री सदनिकांच्या खरेदीदारांकडून गोळा केलेल्या रकमेपैकी किमान ७० टक्के रक्कम त्या प्रकल्पासाठीच्या स्वतंत्र बँक खात्यात जमा करणे आवश्यक आहे, आणि ती केवळ त्या प्रकल्पाच्या जमीन व बांधकाम खर्चासाठीच वापरता येते. या खात्यातून अभियंता, वास्तुविशारद आणि सनदी लेखापाल यांच्या प्रमाणीकरणासह, प्रमाणित बांधकाम प्रगतीच्या प्रमाणातच रक्कम काढता येते. सोसायटीसाठी हे महत्त्वाचे आहे, कारण आपल्या प्रकल्पाच्या विक्रीतून आलेला पैसा विकासकाने इतरत्र अडचणीत असलेल्या दुसऱ्या प्रकल्पासाठी वापरू नये, यासाठीच ही यंत्रणा आहे. एस्क्रो खात्याचा तपशील मागावा आणि तो रेरा पोर्टलवर दाखल केलेल्या माहितीशी जुळतो का, हे तपासावे; निधी योग्य प्रकारे हाताळला जात असल्याचे केवळ तोंडी आश्वासन स्वीकारू नये.
विकास करारनाम्यात रेराबाबत प्रत्यक्ष काय नमूद आहे ते तपासा
सोसायटीच्या पुनर्विकासाच्या अटी रेराद्वारे नव्हे, तर विकास करारनाम्याद्वारे (आणि वैयक्तिक सभासदांसाठी कायमस्वरूपी पर्यायी निवास करारनाम्याद्वारे) नियंत्रित होतात. करारनाम्यात रेराच्या जबाबदाऱ्या समाविष्ट करणारा मसुदा नसल्यास रेरा सोसायटीचे आपोआप संरक्षण करत नाही. स्वाक्षरीपूर्वी करारनाम्यात पुढील बाबी स्पष्टपणे नमूद असल्याची खात्री करावी:
- महारेरा नोंदणी क्रमांक (किंवा नोंदणी प्रलंबित असल्यास कालमर्यादेसह नोंदणी करण्याची ठाम वचनबद्धता)
- रेरा पोर्टलवर जाहीर केलेल्या तारखेशी सुसंगत बांधकाम पूर्णत्वाची तारीख; यात तफावत असणे हा धोक्याचा संकेत आहे
- विकासकाने वचन दिलेली ताब्याची तारीख चुकवल्यास, रेराच्या विलंब व्याजविषयक तरतुदींनुसार, दंड किंवा व्याजाची तरतूद
- विद्यमान सभासदांच्या पुनर्वसन सदनिका, बांधकामाच्या टप्प्यावर सोयीचे वाटेल त्यानुसार नव्हे, तर वाटाघाटीत दिलेल्या चटई क्षेत्र व बांधकाम तपशिलांच्या वचनबद्धतेनुसार असतील
केवळ या प्रकल्पाची कागदपत्रे नव्हे, तर विकासकाचा इतिहास पाहा
महारेरा पोर्टलवर प्रवर्तकाने नोंदणी केलेला प्रत्येक प्रकल्प त्याच्या तक्रारींच्या इतिहासासह दिसतो. आपल्यासमोरील विशिष्ट पुनर्विकास प्रस्ताव कागदावर सारखाच दिसत असला, तरी अनेक विलंबित प्रकल्प किंवा निकाली न निघालेल्या खरेदीदारांच्या तक्रारी असलेला विकासक आणि स्वच्छ इतिहास असलेला विकासक यांच्यात मूलभूत फरक असतो. सोसायटीने विकासकाची प्राथमिक निवड करण्यापूर्वीच, स्वाक्षरीनंतर नव्हे, हे तपासावे; स्वाक्षरी झालेल्या करारनाम्याच्या आतून पुन्हा वाटाघाटी करणे हे प्रस्तावातून माघार घेण्यापेक्षा कितीतरी कमकुवत स्थिती असते.
रेरा कशाचा समावेश करत नाही, हे समजून घ्या
याच्या मर्यादा स्पष्टपणे समजून घेणे आवश्यक आहे. रेरा नोंदणी ही बांधकामाच्या दर्जाची हमी नाही आणि ती जमिनीच्या मालकी हक्काची स्वतंत्र पडताळणीही करत नाही; या बाबी सोसायटीच्या स्वतःच्या वकिलांनी आणि वास्तुविशारदाने करावयाच्या स्वतंत्र तपासण्या आहेत. रेरा ही अनुपालन आणि पारदर्शकतेची किमान पातळी म्हणून समजून घ्यावी: विकासकाने काही माहिती जाहीर केली आहे आणि ती न पाळल्यास त्याला काही दंड होऊ शकतो, एवढेच ती सांगते; प्रकल्पाची रचना उत्तम आहे किंवा जमीन बोजामुक्त आहे, असे नव्हे. तिला संपूर्ण तपासणी सूची न मानता दीर्घ सूचीतील एक बाब मानावे.
त्रैमासिक अहवाल: केवळ स्वाक्षरीपूर्वीची नव्हे, तर सततची तपासणी
रेरानुसार प्रवर्तकांनी प्रकल्पाच्या संपूर्ण कालावधीत बांधकामाचे टप्पे, नोंदणी झालेल्या सदनिका, जमा रक्कम आणि एस्क्रो खात्यातून काढलेली रक्कम यांचे त्रैमासिक अहवाल दाखल करणे आवश्यक आहे. सोसायटीने स्वाक्षरी केल्यानंतर आणि बांधकाम सुरू झाल्यानंतर, सर्वसाधारण सभांमध्ये विकासकाने दिलेल्या माहितीवरच अवलंबून न राहता प्रकल्प सांगितल्याप्रमाणे प्रगती करत आहे का, हे व्यवस्थापन समितीला स्वतंत्रपणे पडताळण्याचा हा खरोखर उपयुक्त मार्ग आहे. दर तिमाहीला थोडक्यात का होईना हे अहवाल तपासण्याची सवय लावणे, हा रखडत चाललेला प्रकल्प लवकर ओळखण्याचा कमी परिश्रमाचा मार्ग आहे.
व्यावहारिक सुरुवात
यांपैकी कोणतीही तपासणी करण्यासाठी कायदेशीर पार्श्वभूमी आवश्यक नाही; काय मागायचे आणि ते स्वतंत्रपणे कोठे पडताळायचे, हे माहीत असणे आवश्यक आहे. सोसायटीने कोणत्याही दस्तावर स्वाक्षरी करण्यापूर्वी रेरा नोंदणी क्रमांक घ्यावा, तो पोर्टलवर स्वतः शोधावा, एस्क्रो खात्याचा तपशील जुळतो का याची खात्री करावी, आणि सभेत दिलेली आश्वासने व करारनाम्यात प्रत्यक्ष लिहिलेल्या अटी यांतील तफावत शोधणे ज्याचे काम आहे, अशा व्यक्तीकडून करारनामा तपासून घ्यावा. मुंगेकर रिअल्टीमध्ये गृहनिर्माण संस्थांना आम्ही नेमकी अशीच सखोल तपासणी करण्यास मदत करतो; आपली सोसायटी या टप्प्यावर असेल तर एखाद्या विशिष्ट प्रस्तावाचा आढावा घेण्यास आम्ही तत्पर आहोत.
संबंधित लेख: रेरा अधिनियम म्हणजे काय? आणि पुनर्विकास प्रक्रियेचे टप्पेनिहाय मार्गदर्शन.