एखाद्या भूखंडात विकासकाला रस निर्माण झाला की त्याचे वकील सर्वप्रथम मालकी हक्काची (title) छाननी करतात. मालकाच्या कधी लक्षातही न आलेल्या त्रुटी, जसे मालकीच्या साखळीतील गहाळ दस्त, कधीही औपचारिकरीत्या मुक्त न केलेले जुने गहाण किंवा नोंदींमधील क्षेत्रातील तफावत, यांमुळे व्यवहार काही महिने लांबू शकतो किंवा किंमत कमी होऊ शकते. विकासकांकडे जाण्यापूर्वीच या त्रुटी दूर केल्यास आपली बाजू पुष्कळ भक्कम होते. जमीन मालकांनी आपल्या वकिलांसोबत पूर्ण करावयाची तपासणी सूची पुढीलप्रमाणे आहे.
मुंबईत आपला भूखंड, बंगला किंवा जुनी इमारत आहे का? आपली जमीन किती पेलू शकते आणि थेट विक्री की संयुक्त विकास आपल्यासाठी अधिक योग्य ठरेल, याबाबत मुंगेकर रिअल्टीकडून मोफत प्राथमिक मत घ्या. आपली मालमत्ता नोंदवा किंवा +91 98207 44734 या क्रमांकावर WhatsApp करा.
- मालकीच्या साखळीचे दस्तऐवज. मालमत्ता ज्या ज्या दस्तांद्वारे आपल्यापर्यंत आली ते सर्व दस्त, शक्यतो किमान ३० वर्षांचे, एकत्र करावेत: खरेदीखत, बक्षीसपत्र, मृत्युपत्र व प्रोबेट, वाटणीपत्र, हक्कसोडपत्र. गहाळ दुवे दुय्यम निबंधक कार्यालयातून शोधून काढावेत.
- मालमत्ता पत्रक आणि फेरफार नोंदी. मालमत्ता पत्रकावर (किंवा आपल्या भागातील संबंधित भूमी अभिलेखावर) सध्याच्या मालकांची नावे योग्यरीत्या आहेत का आणि मालकीतील प्रत्येक बदलाची फेरफार नोंद झाली आहे का, हे तपासावे. दिवंगत मालकाच्या नावावर राहिलेल्या जुन्या नोंदी ही सामान्य अडचण आहे.
- क्षेत्र आणि सीमा. मालकी दस्तांमधील क्षेत्र, मालमत्ता पत्रकावरील क्षेत्र आणि प्रत्यक्ष जागा यांची तुलना करावी. जुन्या भूखंडांमध्ये अशी तफावत सामान्य असते. भूमी अभिलेख कार्यालयाकडून मोजणी व सीमांकन करून घेतल्यास हा प्रश्न निकाली निघतो.
- बोजे आणि गहाण. नोंदणीकृत बोजे, कर्जे आणि करार यांचा शोध घ्यावा. जुने कर्ज फेडले असल्यास त्याचे मुक्तिपत्र किंवा पुनर्हस्तांतरण नोंदीवर असल्याची खात्री करावी.
- दावे व न्यायालयीन प्रकरणे. कौटुंबिक वादांसह मालमत्तेवर परिणाम करणारे प्रलंबित दावे, हक्क मागण्या किंवा न्यायालयीन आदेश आहेत का, हे तपासावे.
- धारणा प्रकार. जमीन फ्रीहोल्ड आहे, भाडेपट्ट्याची आहे की शासकीय (जिल्हाधिकारी) जमीन आहे, याची खात्री करावी. भाडेपट्ट्याची आणि काही शासकीय जमीन विक्री किंवा विकासापूर्वी परवानगी, ना-हरकत प्रमाणपत्र किंवा अधिमूल्य भरण्याची आवश्यकता निर्माण करू शकते.
- विभाग आणि आरक्षणे. महानगरपालिकेकडून आपल्या भूखंडाचे विकास आराखडा अभिप्राय (DP remarks) घ्यावेत. आरक्षणे, रस्ता रुंदीकरण रेषा आणि विभागणी (zoning) यांचा काय बांधता येईल आणि जमिनीचे मूल्य किती आहे यावर थेट परिणाम होतो.
- विद्यमान बांधकामे. भूखंडावरील इमारतींचे मंजूर आराखडे आणि भोगवटा किंवा पूर्णत्व प्रमाणपत्रे एकत्र करावीत. अनधिकृत बांधकाम लवकर ओळखणे आवश्यक आहे.
- रहिवासी आणि भाडेकरू. मालमत्तेत राहणाऱ्या प्रत्येकाची, त्यांच्या कागदपत्रांसह, यादी करावी: भाडेकरू, परवानाधारक, रखवालदार आणि अतिक्रमण करणारे. त्यांच्या हक्कांवर व्यवहाराचे स्वरूप ठरते आणि काही प्रकरणांत भाडेकरूंचे नव्या इमारतीत पुनर्वसन करणे बंधनकारक असते.
- कर आणि देणी. मालमत्ता कर, पाणीपट्टी आणि महानगरपालिकेची इतर सर्व देणी अद्ययावत भरलेली असून त्यांच्या पावत्या उपलब्ध असल्याची खात्री करावी.
- मालकी हक्क प्रमाणपत्र. वरील सर्व बाबी व्यवस्थित झाल्यानंतर वकिलांकडून मालकी हक्क प्रमाणपत्र (title certificate) घ्यावे. ते तयार असल्यास आपण गंभीर आणि पूर्ण तयारी असलेले विक्रेते आहात, हे विकासकांना दिसून येते.
मालमत्ता संयुक्त मालकीची किंवा वारसाहक्काने आलेली असल्यास
प्रत्येक सहमालक आणि कायदेशीर वारस ओळखून त्यांची संमती घेणे आवश्यक आहे. कौटुंबिक मालमत्तेची विक्री किंवा पुनर्विकास करण्यापूर्वी सर्व कायदेशीर वारसांची संमती मिळवण्याबाबतचे आमचे मार्गदर्शन अवश्य वाचावे.
याचा आपल्या किमतीवर परिणाम का होतो
विकासक जोखमीचा विचार करूनच किंमत ठरवतात. अस्पष्ट मालकी हक्क, निकाली न निघालेले रहिवासी किंवा प्रलंबित परवानग्या असलेल्या भूखंडाला कमी किमतीचे प्रस्ताव, दीर्घ कालावधी आणि करारनाम्यात अधिक अटी मिळतात. स्वच्छ आणि व्यवस्थित कागदपत्रे असलेला मालकी हक्क असल्यास अडचणींऐवजी मूल्यावर वाटाघाटी करता येतात. कागदपत्रे व्यवस्थित झाल्यानंतर भूखंडाचे मूल्यांकन कसे करावे आणि संयुक्त विकास करारनामे: जमीन मालकांसाठी मार्गदर्शन हे लेख पाहावेत.
आपल्याकडे भूखंड किंवा जुनी इमारत असेल आणि तिची विकास क्षमता जाणून घ्यायची असेल, तर आपल्या मालमत्तेची नोंदणी करा किंवा व्हॉट्सॲपवर संपर्क साधा. सर्व चौकशी गोपनीय ठेवल्या जातात.
हा लेख केवळ सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे; यास कायदेशीर सल्ला समजू नये. मालकी हक्काची पडताळणी पात्र वकिलांकडूनच करून घ्यावी.